PrEP u PEP

Probabbilment smajt bil-PrEP, imma rridu nkunu ċerti li dak kollu li taf hu tajjeb. Il-PrEP (Pre-Exposure Prophylaxis) hija pillola magħmula minn żewġ mediċini. Meta tittieħed b’mod korrett minn nies li m’għandhomx l-HIV, hija effettiva ħafna biex ma taqbdekx l-HIV.

Din m’hijiex mediċina ġdida jew sperimentali. Filwaqt li qabel kienet tinxtara biss mill-ispiżeriji, illum il-PrEP hija disponibbli b’xejn f’Malta għal residenti f’Malta li huma mpjegati legalment.

  • Minn Jannar 2026, il-PrEP qed tingħata b’xejn mis-servizz tas-saħħa pubblika, iżda xorta għandek bżonn riċetta mingħand speċjalista.

    1. Agħmel appuntament: Ibda billi ċċempel lill-GU Clinic (25457494).

    2. Testijiet: Hemmhekk jagħmlulek test tal-HIV, tal-Epatite B, u tat-tħaddim tal-kliewi biex ikunu ċerti li huwa 100% sigur għalik li tibda l-PrEP. Qatt taqbeż dan il-pass u tużax pilloli ta’ ħaddieħor.

    3. Ġbir tal-mediċina: Ladarba jkollok ir-riċetta mill-GU Clinic, tista’ tiġbor il-PrEP b’xejn mill-ispiżeriji tal-Gvern f’dawn il-postijiet:

      • L-Isptar Mater Dei

      • L-Isptar Ġenerali t'Għawdex

      • Iċ-Ċentru tas-Saħħa ta' Raħal Ġdid (Ċensu Moran)

      • Iċ-Ċentru tas-Saħħa tal-Floriana

    4. Monitoraġġ: Il-GU Clinic jitolbuk iżżurhom darba kull tliet xhur biex jagħmlu screening ta' rutina u jaraw li kollox miexi sew.

  • Jekk m’intix eliġibli għall-PrEP b’xejn, tista ssiba online minn siti bħall Want PrEP Now or Dynamix).

    Xorta għandek bżonn preskrizzjoni m’għand il-GU Clinic f’Mater Dei.

  • Segwi dawn l-istruzzjonijiet kelma b’kelma biex tkun protett/a:

    1. Kuljum (Daily)

    • Ibda l-PrEP 7 ijiem qabel ma jkollok x’taqsam sesswalment.

    • Ħu pillola waħda kuljum, fl-istess ħin, bl-ikel jew mingħajru.

    • Tieqafx tieħu l-PrEP qabel ma jgħaddu mill-inqas jumejn mill-aħħar kuntatt sesswali.

    2. Skont il-Bżonn (Event Driven / On-Demand)

    • L-ewwel doża: Ħu 2 pilloli bejn sagħtejn u 24 siegħa qabel is-sess.

    • It-tieni doża: Ħu pillola waħda 24 siegħa wara l-ewwel waħda.

    • It-tielet doża: Ħu pillola waħda 24 siegħa wara t-tieni waħda.

    • Jekk l-attività sesswali tkompli, ibqa' ħu pillola kuljum u ieqaf biss jumejn wara l-aħħar darba.

    Nota: Dan il-metodu (On-Demand) huwa rakkomandat biss għal irġiel cis u nies trans li m’humiex qed jieħdu ormoni bbażati fuq l-estradiol.

    • Effett eżatt qabel is-sess: Jekk tieħu pillola ftit minuti qabel is-sess, m’għandha l-ebda effett. Il-mediċina tieħu ż-żmien biex tibni protezzjoni fil-ġisem.

    • HIV biss: Il-PrEP tipproteġik biss mill-HIV. Ma tipproteġix kontra l-Gonorrea jew is-Sifilide. Uża l-kondoms għal moħħ aktar mistrieħ.

    • Test l-ewwel: Jekk persuna li diġà għandha l-HIV tibda tieħu l-PrEP, il-virus jista’ jsir reżistenti għat-trattament. Dejjem agħmel it-test fil-GU Clinic qabel tibda.

  • Il-PEP (Post-Exposure Prophylaxis) hija mediċina tal-emerġenza li tittieħed wara li jkun hemm ċans li ġejt espost/a għall-HIV.

    • Issa b'xejn: Minn Jannar 2026, il-PEP hija b’xejn għal kulħadd f’Malta, irrispettivament minn kif seħħet l-espożizzjoni.

    • Il-ħin huwa kollox: Trid tibda fi żmien 72 siegħa, imma kull siegħa tgħodd. Iktar ma tibda kmieni, aħjar.

    • Fejn tmur: * F’ħinijiet tal-uffiċċju: Mur il-GU Clinic.

      • Barra dawk il-ħinijiet: Mur dritt l-Emerġenza (A&E) f'Mater Dei jew l-Isptar t’Għawdex.

  • Jekk xi ħadd li għandu l-HIV qiegħed fuq trattament effettiv u l-virus ma jinstabx fid-demm (undetectable), dan ma jistax jgħaddi l-HIV permezz tas-sess. Dan huwa magħruf bħala U=U (Undetectable = Untransmittable). Dan il-fatt jgħin biex neqirdu l-istigma u nserħu moħħ il-koppji.