Is-Sess fih buzz kbir... imma l-STIs? Ma tantx!

Imma tiddejjaqx: jekk tkun taf x’hemm hemm barra (apparti nies sbieħ!) tgħinek tibqa’ f’saħħtek, u żżomm sens ta’ sigurtà u kunfidenza. Hawn hi l-gwida tiegħek għall-aktar STIs komuni, kif jidhru, u kif tevitahom mingħajr ma titlef il-gost.

Xi pariri ġenerali:

  • Kondoms: Fuq il-pene u s-sex toys; ibdilhom bejn persuna u oħra jew bejn partijiet differenti tal-ġisem.

  • Dental Dams: (Jew kondom maqtugħ) għal sess orali fuq il-vulva jew l-anus.

  • Ingwanti: Għal logħob bl-idejn; żomm id-dwiefer qosra; uża ħafna lubrikant u importanti li jkun hemm fiduċja fil-partner/s.

  • Ittestjar: Jekk għandek partner ġdid/a jew diversi partners, iċċekkja kull 3–6 xhur; agħmel swabs kullimkien fejn kien hemm kuntatt.

  • Vaċċini: HPV, Hep A, Hep B, Mpox.

  • PEP u PrEP: Kun af minn fejn tista' ġġibhom lokalment.

  • Iġjene tas-sex toys: Ilma sħun bis-sapun; għalli s-silikon/metall jekk il-manifattur jindika li tista’; uża kondom ġdid għal kull persuna.

  • Jekk tħossok ma’ tiflaħx: Jekk għandek dijarea, feriti ġodda, deni jew raxx, waqqaf is-sess sakemm tiċċekkja. Jekk m'intix f'siktek, is-sess mhux se jkun pjaċevoli, u dan imur kontra l-iskop kollu tiegħu!

  • X'inhi? Batterja li tħobb postijiet sħan u niedja. Tinfirex faċilment ħafna!

    • Kif tidher: Ħruq meta tpixxi, tisfija (discharge) ċara jew imċajpra, uġigħ fit-testikoli, uġigħ fl-istonku jew waqt is-sess. Spiss ma jkollha l-ebda sintomu.

    • Kif tinfirex: Sess orali, anali jew ġenitali; sex toys mhux imnaddfa.

    • Prevenzjoni: Kondoms, dams, ingwanti, u ttestjar regolari.

    • Titfejjaq? Iva, bil-kura t-tajba (antibijotiċi).

  • X'inhi? Batterja b'karattru qawwi u mingħajr limiti! Magħrufa bħala "clap" għalkemm ħadd mhu qed iċapċpilha!

    • Kif tidher: Ħruq meta tpixxi, tisfija safra/ħadra/bajda, uġigħ fit-testikoli jew fil-pelvi. Tista’ taffettwa wkoll il-gerżuma u l-għajnejn (isiru ħomor u jdemmgħu).

    • Kif tinfirex: Sess orali/anali/ġenitali; kuntatt tal-fluwidi mal-għajnejn.

    • Prevenzjoni: Kondoms, tindif tas-sex toys, u tmissx għajnejk wara kuntatt sesswali.

    • Titfejjaq? Iva, imma qed issir aktar reżistenti għall-antibijotiċi, għalhekk iċċekkja kmieni!

  • X'inhi? STI batterika li timxi bi stadji. Jekk ma tiġix ikkurata, tista’ tagħmel ħsara lill-moħħ u l-qalb.

    • Kif tidher:

      1. Stadju Primarju: Ferita waħda li ma tuġax (chancre) fuq il-ġenitali, l-anus jew il-ħalq.

      2. Stadju Sekondarju: Raxx mal-ġisem (speċjalment fil-pali tal-idejn u l-qiegħ tas-saqajn), deni, u telf ta’ xagħar.

      3. Moħbija: L-ebda sintomu.

    • Kif tinfirex: Kuntatt tal-ġilda ma' feriti jew mukoża.

    • Titfejjaq? Iva, normalment bil-peniċillina.

  • X'inhu? Virus li jattakka s-sistema immunitarja. Bis-saħħa tal-mediċini moderni, saret kundizzjoni kronika li tista' tiġi mmaniġġjata.

    • Kif jidher: Fil-bidu jista' jkun hemm deni, raxx, u għejja (bħall-influwenza).

    • Kif jinfirex: Sess anali jew vaġinali mingħajr protezzjoni; qsim ta’ labar. Ma jitteħidx mill-bews, fsied, tgħannieq, jew qsim ta' tazzi.

    • Prevenzjoni: PrEP, PEP, kondoms, u U=U (jekk il-virus ma jinstabx fid-demm grazzi għat-trattament, ma jistax jgħaddi għand ħaddieħor).

    • Jitfejjaq? Għadu le, imma bi trattament, persuna tgħix ħajja twila, b'saħħitha u tista' anke jkollha tfal mingħajr ma tgħaddilhom il-virus.

  • X'inhu? Virus tal-ġilda li jinsab kważi kullimkien. Ladarba jidħol f'ħajtek jibqa' hemm, imma tista' timmaniġġjah!

    • Kif jidher: Grupp ta’ bżieżaq jew feriti żgħar u ta’ uġigħ fil-ħalq, ġenitali jew anus.

    • Kif jinfirex: Kuntatt bejn ġilda w’oħra (anke jekk ma jkunx hemm feriti viżibbli).

    • Jitfejjaq? Le, jibqa' fil-ġisem, imma l-mediċini (antivirals) inaqqsu l-attakki u ċ-ċans li tgħaddih lil ħaddieħor. Huwa komuni ħafna u ma jwaqqfekx milli jkollok ħajja sesswali kuntenta.

    Min jista’ joħodha?
    Prattikament kulħadd hu eliġibbli għall-“fan club” tal-herpes. 

    HSV-1 ħafna drabi taqbdek fit-tfulija permezz ta’ kuntatt ta’ kuljum li mhux sesswali (bews minn qraba, tazzi jew pożati maqsumin ma’ ħaddieħor, il-kaos normali tat-tfal). HSV-2 ġeneralment jinkiseb permezz ta’ kuntatt sesswali, speċjalment kuntatt ta’ ġilda ma’ ġilda jew ma’ membrani mukużi.

    Huwa komuni ħafna, kemm fil-komunitajiet queer kif ukoll f’dawk straight. Ħafna nies li għandhom il-virus ma jafux, għax qatt ma jkollhom sintomi ċari — imma xorta jistgħu jgħadduh lil ħaddieħor waqt dak li jissejjaħ asymptomatic shedding.

    Fil-qosor:

    • HSV-1: Ħafna nies jaqbadhom meta jkunu tfal, b’mod mhux sesswali.

    • HSV-2: Normalment jinkiseb permezz ta’ kuntatt sesswali fl-età adulta.

    • It-tnejn: Jistgħu jaffettwaw il-ħalq, il-ġenitali jew l-anus skont kif tkun espost/a.

    • In-nies kollha: Qegħdin fuq il-lista tal-mistednin. Ħafna diġà qegħdin ġewwa.

  • X'inhu? Familja kbira ta’ viruses. Xi wħud jikkawżaw felul (warts), oħrajn jistgħu jwasslu għall-kanċer jekk ma jiġux iċċekkjati.

    • Kif jidher: Felul mal-ġenitali/anus (boċċi rotob) jew l-ebda sintomu viżibbli.

    • Prevenzjoni: Vaċċin tal-HPV (effettiv ħafna!); kondoms; smear tests regolari.

    • Jitfejjaq? Is-sistema immunitarja normalment teħles minnu waħedha fi żmien sena jew tnejn. Jekk jikkawża felul jew bidliet fiċ-ċelloli, dawn jistgħu jiġu trattati mit-tobba.

  • Hepatitis (Epatite) A/B/C

    X'inhuma? Viruses li jattakkaw il-fwied.

    • A: Tinfirex minn kuntatt orali-anali jew ikel ikkontaminat. Titfejjaq waħidha.

    • B: Tinfirex bis-sess u d-demm. Hemm vaċċin eċċellenti għaliha.

    • C: Tinfirex l-aktar mid-demm. Illum il-ġurnata titfejjaq b’pilloli fi ftit ġimgħat!

  • X'inhu? Parassita mikroskopiku.

    • Kif jidher: Tisfija bir-ragħwa u riħa ta’ ħut, ħruq u ħakk.

    • Jitfejjaq? Iva, b'antibijotiċi.

  • X'inhi? Batterja tal-imsaren li tikkawża dijarea qawwija.

    • Kif tinfirex: Kuntatt bejn il-ħalq u l-anus (rimming), swaba, jew sex toys.

    • Prevenzjoni: Aħsel idejk sew; uża dams; waqqaf is-sess jekk għandek id-dijarea.

  • X'inhu? Virus li jikkawża deni u raxx b'feriti li juġgħu ħafna.

    • Kif jinfirex: Kuntatt mill-viċin mal-ġilda jew mukoża.

    • Prevenzjoni: Vaċċin; evita kuntatt ma' nies li għandhom raxx mhux spjegat.

    • Jitfejjaq? Il-ġisem normalment jifgah f'perjodu ta' 2-4 ġimgħat, imma jista' jkun ta' uġigħ kbir.